19 november: de Dag van de Braziliaanse vlag
Vandaag, 19 november, staat Brazilië stil bij een van zijn belangrijkste nationale symbolen: de Braziliaanse vlag. Deze dag wordt ieder jaar gevierd als Dia da Bandeira, oftewel de Dag van de Vlag. De datum is niet toevallig gekozen. Op 19 november 1889, vier dagen nadat Brazilië een republiek was geworden, werd de huidige nationale vlag officieel ingevoerd.
Van keizerrijk naar republiek
Na de uitroeping van de republiek op 15 november 1889 moest Brazilië natuurlijk ook een nieuwe nationale vlag krijgen. In de vier dagen die daarop volgden, gebruikte het land tijdelijk een andere vlag. Deze bestond uit dertien horizontale groene en gele banen, met linksboven een blauw vlak met 21 witte sterren. Het ontwerp leek sterk op de Amerikaanse vlag.
Uiteindelijk koos de voorlopige regering voor een ander ontwerp. Daarbij bleef een belangrijk deel van de oude keizerlijke vlag behouden: de groene achtergrond met de gele ruit. Het keizerlijke wapenschild maakte echter plaats voor een blauwe bol met witte sterren en een witte band waarop de woorden Ordem e Progresso staan.

Wat betekenen de sterren en de kleuren?
De nieuwe vlag was het resultaat van een ontwerp van Raimundo Teixeira Mendes en Miguel Lemos. De uiteindelijke tekening werd gemaakt door Décio Vilares.
Een bijzonder detail is de afbeelding van de sterren op de blauwe bol. Die stellen namelijk de sterrenhemel boven Rio de Janeiro voor, zoals die eruitzag op 15 november 1889 om 8.30 uur 's morgens. Op dat moment bevond het sterrenbeeld Zuiderkruis zich op de meridiaan.
Bij de invoering in 1889 telde de vlag 21 sterren. Die vertegenwoordigden de twintig toenmalige deelstaten en het zogenaamde Distrito Neutro, het toenmalige neutrale district waarin Rio de Janeiro lag.
In de loop der jaren kwamen er nieuwe deelstaten bij. Daarom telt de huidige Braziliaanse vlag inmiddels 27 sterren: één voor elk van de 26 deelstaten en één voor het Federaal District (Brasília).
Ook de kleuren hebben een historische achtergrond. Het groen en geel waren al aanwezig op de vlag van het voormalige keizerrijk. Tegenwoordig worden ze vaak symbolisch uitgelegd als het groen van de Braziliaanse natuur en het geel van de rijkdommen van het land.

Ordem e Progresso: orde en vooruitgang
Misschien wel het meest opvallende onderdeel van de vlag is de witte band met de woorden Ordem e Progresso, oftewel Orde en Vooruitgang.
Deze spreuk is afkomstig uit het gedachtegoed van de Franse filosoof Auguste Comte, wiens positivistische ideeën aan het einde van de negentiende eeuw veel aanhangers hadden in Brazilië.
De woorden drukken een ideaal uit: een samenleving waarin orde en vooruitgang hand in hand gaan.
Of dat ideaal in de praktijk altijd wordt waargemaakt, laat ik maar even in het midden. Maar het blijft een interessante gedachte achter een van de bekendste nationale symbolen van Brazilië.
Vandaag wappert de Braziliaanse vlag weer volop. Een mooie gelegenheid om even stil te staan bij de geschiedenis van dit bijzondere land en de vlag die daar onlosmakelijk mee verbonden is.
