De Braziliaanse verkiezingen: een uitslag die mij teleurstelde

De Braziliaanse presidentsverkiezingen zijn achter de rug en de uitslag heeft me eerlijk gezegd teleurgesteld. Niet omdat ik een fervent aanhanger van Lula ben, maar omdat ik van mening ben dat Flávio Bolsonaro, gezien zijn politieke achtergrond en een aantal van zijn opvattingen, voor Brazilië en zijn bevolking geen goede keuze zou zijn.
De polls verwachtten een nek-aan-nekrace of een overwinning voor Lula, maar het liep toch anders af. Flávio Bolsonaro behaalde 47,03 procent van de stemmen, tegenover 45,16 procent voor Lula. Het verschil bedraagt ongeveer 2,3 miljoen stemmen. Omdat geen van de kandidaten de drempel van 50 procent haalde, is er op zondag 25 oktober een tweede ronde.

Waarom won Flávio Bolsonaro?

Een belangrijke verklaring is de groeiende onvrede onder een deel van de Braziliaanse bevolking. Criminaliteit en de kosten van levensonderhoud waren belangrijke thema's tijdens de campagne. Hoewel de Braziliaanse economie onder Lula op verschillende punten verbeteringen heeft laten zien, ervaren veel huishoudens nog steeds financiële druk.

Ook heeft Flávio effectief ingespeeld op het groeiende ongenoegen over het Hooggerechtshof (Supremo Tribunal Federal, STF). Door zichzelf te presenteren als de kandidaat die voor verandering kan zorgen en een goed alternatief voor de PT-regering kan bieden, wist hij veel kiezers voor zich te winnen. Steun vanuit de achterban van zijn vader Jair Bolsonaro heeft aan het succes zeker bijgedragen.

Ook boekte rechts een overtuigende zege bij de verkiezingen voor het Congres. De Partido Liberal (PL), de partij van Flávio Bolsonaro, is zowel in de Senaat als in de Kamer van Afgevaardigden een belangrijke speler geworden. De partij heeft echter geen absolute meerderheid en zal voor bepaalde besluiten steun bij andere partijen moeten zoeken. Dit neemt niet weg dat het rechtse kamp duidelijk aan kracht heeft gewonnen.

Waar ging het mis bij Lula?

De sterke groei van rechts heeft de zittende president Lula parten gespeeld. De Partido dos Trabalhadores (PT), de Arbeiderspartij waar Lula nog steeds de scepter over zwaait, lijkt er onvoldoende in geslaagd om de positieve resultaten van de regering, die er zeker ook zijn, overtuigend op de kiezers over te brengen.

Zelfs in regio's waar Lula traditioneel sterk is, nam de steun voor hem af. Flávio Bolsonaro wist beter in te spelen op belangrijke onderwerpen zoals criminaliteit, onzekerheid en de wens naar verandering. Dit ondanks het feit dat naar mijn mening het behoud van de Amazone bij Bolsonaro niet in goede handen is en hij het ook niet zo nauw neemt met de soevereiniteit van Brazilië.

Wat mijns inziens ook een rol heeft gespeeld, is de leeftijd van Lula. Hij heeft inmiddels een leeftijd bereikt waarop je zou mogen verwachten dat hij ruimte maakt voor een nieuwe generatie. Wat mij betreft heeft hij nagelaten om een jonge, frisse opvolger klaar te stomen die het stokje van hem kan overnemen. Ook zijn partij kan wel een likje nieuwe verf gebruiken, maar ook daar is weinig aan veranderd.

Heeft Lula nog een kans?

De uitslag van de eerste ronde betekent niet dat de verkiezing beslist is. Het verschil van slechts 1,87 procentpunt is de kleinste marge tussen de nummers één en twee in de eerste ronde van de Braziliaanse presidentsverkiezingen in de geschiedenis van het land.

Daarnaast is er de hoge opkomst van de niet-stemmers in de eerste ronde. Maar liefst 33,4 miljoen Brazilianen gingen niet naar de stembus: 21,8 procent van het electoraat. Dat is het hoogste percentage voor een eerste ronde sinds 1998. Misschien weet Lula in de komende weken deze groep mensen te mobiliseren en te bewegen toch naar de stembus te gaan en op hem te stemmen.

De tweede ronde op 25 oktober wordt daarom spannend. Ik hoop dat ik niet opnieuw teleurgesteld zal worden. Ik heb het al eerder gezegd: een presidentschap van Flávio Bolsonaro lijkt mij voor Brazilië geen goede zaak.

Maar uiteindelijk zullen de Brazilianen zelf bepalen welke richting hun land inslaat.

Dus heeft Lula nog een kans?

Het antwoord is ja.