Wat is er precies aan de hand?

Nu de campagne voor de tweede ronde van de verkiezingen is begonnen, merk ik dat de sfeer in Brazilië steeds grimmiger wordt. Gisterenavond waren er in verschillende steden protestbijeenkomsten waarin steun voor Lula werd uitgesproken en er zijn hevige discussies op de sociale media.

De geruchten dat oud-president Jair Bolsonaro mogelijk op vrije voeten zou komen, versterken die al eerder genoemde grimmige sfeer. Maar wat is er precies aan de hand?

Jair Bolsonaro werd in 2025 door het Supremo Tribunal Federal (het Braziliaanse Hooggerechtshof) veroordeeld tot 27 jaar gevangenisstraf wegens een poging tot een staatsgreep die op 8 januari 2023 plaatsvond. Hij zit zijn straf op dit moment uit in huisarrest.

Zijn advocaten proberen nu via een zogeheten revisão criminal een herziening van het vonnis te krijgen. Dit is een juridische procedure waarmee een definitieve veroordeling onder bepaalde omstandigheden kan worden herzien.

Omdat dergelijke procedures erg lang kunnen duren, hebben de advocaten tegelijkertijd om een tijdelijke opschorting van de straf gevraagd. Als dat verzoek wordt goedgekeurd, kan Bolsonaro de uitkomst van de herzieningsprocedure in vrijheid afwachten.

Wanneer valt de beslissing?

De zaak is toegewezen aan rechter Kassio Nunes Marques, die relator is(een rechter die een zaak krijgt toegewezen en deze voorbereidt). Braziliaanse media berichten dat hij het verzoek bestudeert, maar dat hij waarschijnlijk pas na afloop van de tweede verkiezingsronde een besluit zal nemen.

Volgens de berichtgeving zou hij daarmee willen voorkomen dat de zaak de verkiezingen beïnvloedt en dat een beslissing voor extra onrust in de samenleving zorgt. Dat zou niet zo vreemd zijn. Een beslissing over de vrijlating van Bolsonaro kan grote politieke gevolgen hebben in dit toch al enorm gepolariseerde land.

Hoe groot is de kans dat Bolsonaro vrijkomt?

Wat ik erover lees, is dat juridische deskundigen de kans op zo'n snelle vrijlating erg klein achten. Omdat de veroordeling van Jair Bolsonaro definitief is, ligt de drempel voor een voorlopige opschorting van de straf zeer hoog. Dat kan alleen in uitzonderlijke omstandigheden, bijvoorbeeld wanneer overduidelijk is dat er bij de behandeling van de zaak die tot de veroordeling heeft geleid ernstige fouten zijn gemaakt.

Dat kan alleen in uitzonderlijke omstandigheden, bijvoorbeeld wanneer overduidelijk is dat er bij de behandeling van de zaak die tot de veroordeling heeft geleid ernstige fouten zijn gemaakt. Voor zover nu bekend, is het maar de vraag of de verdediging daarvoor voldoende overtuigend bewijs kan leveren.

Je zou het dus zo kunnen samenvatten: een voorlopige vrijlating is juridisch mogelijk, maar de drempel om die ook daadwerkelijk toe te staan ligt erg hoog.

Een vrijlating kan de spanningen verder vergroten

En misschien is dat in de huidige omstandigheden maar goed ook. Een beslissing om Bolsonaro juist nu vrij te laten, terwijl de verkiezingsstrijd steeds feller wordt en de tegenstellingen in Brazilië verder oplopen, kan de spanningen in het land alleen maar groter maken.

Voorlopig lijkt er dan ook weinig reden om ervan uit te gaan dat Bolsonaro binnenkort daadwerkelijk op vrije voeten komt. Maar in de Braziliaanse politiek heb ik inmiddels geleerd dat je nooit te snel moet zeggen dat iets onmogelijk is.

De afbeeldingen heb ik gegenereerd met Midjourney AI,