Voordat ik naar Brazilië verhuisde had ik nog nooit van het fenomeen van de “Vliegende rivieren” gehoord. Nu kun je, als de toekomst van onze planeet je aan het hart gaat, er niet meer omheen. Een rivier die boven het Amazoneregenwoud stroomt en die groter is dan de Amazone zelf. En nee, het is geen echte rivier met modderig water maar een onzichtbare stroom van waterdamp in de lucht. Toen ik er voor het eerst over hoorde, dacht ik: hoe kan zoiets mijn elektriciteit en eten beïnvloeden? Nou, lees verder en het wordt duidelijk.

Hoe werken ze eigenlijk?

Het concept is simpel maar geniaal. Bomen in de Amazone werken als enorme pompen. Een enkele grote boom kan wel 1.000 liter water per dag verdampen. Miljarden bomen doen dit tegelijkertijd, dus je snapt dat ze dagelijks zo'n 20 miljard ton water de atmosfeer in pompen.
Deze vochtige luchtstroom botst tegen de Andes aan en wordt dan als een soort vloeibare snelweg naar het zuiden geduwd. Brazilië, Argentinië, Paraguay, zij krijgen allemaal regen van deze rivieren. Dit water is niet zomaar handig; het is essentieel.

Waarom dit zoveel meer is dan een natuurdingetje

Als je er goed over nadenkt ontdek je dat deze enorme hoeveelheid water die in de vorm van regen aan de aarde wordt teruggeven, cruciaal is voor de economie van Brazilië. Meer dan de helft van de Braziliaanse stroom wordt opgewekt in waterkrachtcentrales zoals Itaipu en Belo Monte. Als de hoeveelheid water vermindert kan er minder stroom worden opgewekt en dat leidt tot schade aan de economie. 
En wat te denken van de invloed op de landbouw. Brazilië levert soja, koffie, maïs aan de hele wereld. Slechts 13% van de landbouwgrond wordt geïrrigeerd. De rest is volledig afhankelijk van regen die deze vliegende rivieren brengen.
Er zal ook een schadelijk effect optreden in de transportsector. De grote rivieren in Brazilië zijn de snelwegen voor het transporteren van goederen. Droogte betekent lage waterstanden, schepen kunnen niet meer varen en de kosten voor de export zullen aanzienlijk stijgen.

Het moment waarop alles kan omslaan

Dit is het enge gedeelte. Door ontbossing is al 20% van de Amazone weg. Het woud raakt zijn vermogen kwijt om water te recyclen. De laatste paar jaar heb ik zelf kunnen zien hoe de lucht verslechterd tijdens de droge periodes. Er zijn enorm veel bosbranden geweest die regelmatig de zon geheel verduisteren. De luchtkwaliteit wordt niet zomaar een beetje slechter maar alarmerend slechter.
Wetenschappers waarschuwen voor een kantelpunt. Het moment waarop het regenwoud niet meer zichzelf in stand kan houden en verandert in droge savanne. Niet alleen een ecologische ramp, maar ook het einde van economische stabiliteit voor het hele continent. En dat kantelpunt komt met rasse schreden naderbij.

Het komt neer op eigenbelang

Het beschermen van het Amazoneregenwoud is niet iets voor boomknuffelaars alleen. Het is een strategische noodzaak waaraan iedereen zijn steentje moet bijdragen. Zonder die vliegende rivieren wordt een groot deel van Zuid-Amerika woestijn.
Het is nog niet te laat, maar veel tijd is er niet meer en we moeten nu echt aan de slag: ontbossing stoppen, woud herstellen. Alleen zo blijven die onzichtbare rivieren in beweging. En daarmee alles wat ervan afhangt.